La Grazia — gdy polityka spotyka sumienie

Paolo Sorrentino wraca do swoich ulubionych tematów, ale robi to z nową, zdumiewającą intymnością. La Grazia to film o mocy milczenia między słowami, o decyzjach, które ważą więcej niż ustawy, i o mężczyźnie, którego życie rozciąga się między publiczną rolą a prywatnym kataklizmem. Toni Servillo, w roli prezydenta obdarzonego prawem łaski, daje jedną ze swoich najbardziej wielopłaszczyznowych kreacji — bohatera eleganckiego, skazanego na samotność i niezdolnego do wybaczenia, zarówno innym, jak i sobie.

Fabuła jest z pozoru prosta: u schyłku kadencji prezydent musi podjąć decyzję o ułaskawieniu dwóch osób skazanych na dożywocie. To akt o ogromnym ciężarze politycznym, ale przede wszystkim moralnym — dylemat sprowadza się do pytania, czy istnieje różnica między „brutalnym aktem miłosierdzia” a „morderstwem z miłości”. Sorrentino, jak zwykle, nie podaje gotowych odpowiedzi. Zamiast tego otwiera przestrzeń dla rozważań o naturze przebaczenia, o granicach prawa i o tym, jak prywatne rany kierują publicznymi gestami.

Postać Servilla jest tu postacią paradoksalną. To mąż stanu: szanowany, powściągliwy, na papierze ideał władzy. Jednocześnie to ojciec, który nie potrafi odnaleźć drogi do własnej córki, i człowiek, który przez lata żyje w cieniu zdrady żony, niezdolny do rozstania z gniewem. Servillo tworzy portret człowieka, który na zewnątrz trzyma porządek i rytuał, a wewnątrz nosi chaos — drobne gesty, spojrzenia, pauzy w głosie mówią tu więcej niż dialogi. Aktorsko to pokaz jego znanej umiejętności balansowania między dystyngowaną maską a destrukcyjną wrażliwością.

Styl wizualny filmu odpowiada tematyce: Sorrentino łączy monumentalność z intymnością. Znajdziemy tu sekwencje, w których kompozycja kadru i gra światła stają się przedłużeniem emocji bohatera — światła sal pałacowych kontrastujące z przygaszonymi, prywatnymi wnętrzami, cisza przerywana uderzającymi muzycznymi motywami. Reżyser znany z operowo-gorzkiego patosu i estetycznej wirtuozerii tym razem upodabnia formę do wewnętrznej peregrynacji postaci: są tu momenty niemal sakralne, ale i gorzki, ironiczny humor, który rozładowuje napięcie, nie pozbawiając filmu powagi.

La Grazia to także film o czasie — o tym, kto ma prawo do naszych dni. Czy życie należy do nas samych, do państwa, do osób, których krzywdy nie da się naprawić? Pytanie pada nie tylko w kontekście jednej decyzji łaski, ale rezonuje przez wszystkie relacje bohatera: jako męża, ojca i przywódcy. Sorrentino stawia przed widzem kalejdoskop wspomnień, lęków i motywacji, każąc zastanowić się, czy przebaczenie jest aktem wolności, czy narzędziem politycznego rachunku.

Narracja filmu, choć osadzona w formalnym rytmie pałacowych ceremonii i gabinetowych rozmów, nie unika momentów surowej osobistej konfrontacji. Sceny z córką i wspomnienia o zmarłej żonie pełnią rolę emocjonalnego rdzenia, wokół którego toczy się publiczny spektakl. Sorrentino nie demonizuje ani nie wybiela bohaterów; interesuje go ambiwalencja ludzkich motywacji i cena, jaką płaci się za dążenie do wewnętrznej wolności.

La Grazia to film, który będzie rozbijał widzów na dwa obozy: tych, którzy oczekują jednoznacznych moralnych rozstrzygnięć, i tych, którzy potrafią cenić piękno pytań, jakie stawia kino. Dla miłośników Sorrentino — kolejny dowód na to, że reżyser potrafi przemierzać zarówno polityczne salony, jak i prywatne piekła z równą finezją. Dla fanów aktorstwa — prezentacja Tony’ego Servilla w roli, w której jego subtelność i dramaturgia spotykają się w pełnej krasie.

La Grazia nie daje prostych odpowiedzi. Zadaje pytania, które zostają długo po wyjściu z sali kinowej: komu naprawdę należą nasze dni i czy przebaczenie jest darem, czy wyrokiem.