Barańczak wielkim poetą był! Jest!

Był jednym z najwybitniejszych polskich poetów XX wieku, tłumaczem, eseistą i intelektualistą. Urodził się w Poznaniu, tutaj dorastał i rozpoczynał swoją literacką drogę. W listopadzie, w 80. rocznicę urodzin Stanisława Barańczaka, Biblioteka Wielkopolska – od tego roku z patronem Stanisławem Barańczakiem przypomina o jego twórczości. Jednym z najważniejszych punktów obchodów jest wystawa fotografii Joanny Helander otwarta w Senacie RP. To także dobra okazja, by na nowo odkryć poezję i przypomnieć, jak wiele Poznań wniósł do polskiej literatury.

Stanisław Barańczak to nazwisko doskonale znane miłośnikom literatury, ale jego twórczość zasługuje na znacznie szerszą obecność w miejskiej przestrzeni i pamięci. Nie tylko jako część historii polskiej poezji, lecz także ważny element poznańskiej tożsamości.

13 listopada 1946 roku w Poznaniu urodził się poeta, który z czasem stał się jedną z najważniejszych postaci polskiej literatury drugiej połowy XX wieku. Współtwórca Nowej Fali, krytyk literacki, eseista i znakomity tłumacz, szczególnie zasłużony dla przybliżenia polskim czytelnikom twórczości Williama Szekspira. Jego wiersze wyróżniały precyzja języka, ironia, uważność na rzeczywistość i niezgoda na manipulowanie słowem. Barańczak potrafił pokazywać, że język nigdy nie jest obojętny – może służyć prawdzie i wolności, ale może też stać się narzędziem zniewolenia.

Fotografie, które opowiadają o poecie

Jednym z wydarzeń jubileuszowego listopada jest wystawa „Widokówka z tego świata. Stanisław Barańczak – poeta wolności na zdjęciach Joanny Helander”. Ekspozycja została przygotowana przez Bibliotekę Wielkopolską im. Stanisława Barańczaka i swoją premierę miała 4 listopada w gmachu Senatu RP w Warszawie. Będzie można zobaczyć ją również w Poznaniu.
Autorką fotografii jest Joanna Helander to ceniona fotografka, dokumentalistka, pisarka i reżyserka, od lat związana z dokumentowaniem życia polskiej emigracji i środowisk artystycznych. Jej zdjęcia pozwalają spojrzeć na Barańczaka nie tylko jak na pomnikową postać polskiej literatury, ale przede wszystkim człowieka: z jego codziennością, relacjami, przyjaźniami i emocjami. Fotografie uzupełniają wybrane wiersze poety, tworząc opowieść o twórczości, wolności i środowisku ludzi kultury, z którym był związany.

Poznański wernisaż odbędzie się 13 listopada o godz. 18.00 w Bibliotece Wielkopolskiej przy ul. Bolesława Prusa 3. Tego wieczoru zaplanowano również premierę dźwiękowiska „Co poezja mówi o Barańczaku?”, przygotowanego z udziałem Michała Kalety, Oliwii Nazimek i Ksawerego Wójcińskiego. Będzie także symboliczne rozświetlenie nowego neonu biblioteki oraz pokaz diaporamy „A tak niewiele brakowało” Joanny Helander i Bo Perssona.

Nie tylko jubileusz, ale i spotkanie z literaturą

Listopadowy program nie kończy się na wystawie. Od 23 do 25 listopada w Collegium Maius UAM odbędzie się ogólnopolska konferencja naukowa „Stanisław Barańczak: Formy wolności”, organizowana przez Bibliotekę Wielkopolską i Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM. Badacze, krytycy, poeci i literaturoznawcy będą rozmawiać o różnych wymiarach jego twórczości – od języka i poetyckiej formy, przez polityczne konteksty literatury, po wolność, cenzurę i przekład.

W programie znalazły się także spotkania z poetami Ryszardem Krynickim i Jakubem Kornhauserem oraz czytanie performatywne „Stanisław Barańczak. Ironista i żartowniś” w Teatrze Ósmego Dnia. Z kolei 16 listopada Biblioteka Raczyńskich zaprosi na wystawę „Z Barańczakiem w drodze”. Wśród prezentowanych materiałów znajdą się rodzinne fotografie, listy, dokumenty oraz korespondencja poety z wydawnictwem „W drodze”. Podczas wernisażu o twórczości Barańczaka opowie prof. Edward Balcerzan, a wiersze przeczyta Daniela Popławska.

Warto wspomnieć również o konferencji „Stanisław Barańczak – twórca i badacz”, organizowanej 13 listopada przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk i Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM.

Poznań ma się czym chwalić

Rok 2026 został ustanowiony przez Sejmik Województwa Wielkopolskiego Wielkopolskim Rokiem Stanisława Barańczaka. To symboliczny gest, ale również okazja do przypomnienia, że Poznań ma w swoim dorobku literackim postaci o znaczeniu ogólnopolskim i międzynarodowym. Barańczak jest jedną z nich.
Szczegółowy program wydarzeń na stronie Biblioteki https://bw.poznan.pl/biblioteka/aktualnosci/baranczak-80-listopad-pelen-poezji-obrazow-i-rozmow-o-wolnosci/