Jarosław Kozłowski i jego najnowsza wystawa „Tak albo nie i vice versa” – gra z granicami sztuki i poznania w sercu Poznania

W samym centrum Poznania, w historycznych wnętrzach Galerii Miejskiej Arsenał, zagościła pokazująca szerokie spektrum konceptualnych eksperymentów wystawa Jarosława Kozłowskiego pod wymownym tytułem „Tak albo nie i vice versa”. To kolejny etap w trwającej od dekad podróży artysty, który niezmiennie kwestionuje klasyczne ramy tego, czym jest sztuka, a czym – nie jest.

Już w roku 1970, gdy artysta ogłosił swój manifest „Sztuka jako sztuka”, Jarosław Kozłowski stawał krok przed swoim czasem – wzywał do refleksji, by wyjść poza stereotypy estetyczne, rozbić wizję sztuki wyłącznie jako pięknego obiektu. Jeśli bowiem prawdziwa wartość dzieła tkwi w idei i intencji twórcy, to forma materialna staje się często jedynie nośnikiem, instrumentem, a nie celem samym w sobie. Artyzm przestaje być kwestią obiektywną; staje się polem stałego negocjowania znaczeń, miejscem dialogu i prowokacji. Dla Kozłowskiego same rysunki na odsłoniętych cegłach poznańskiej Galerii Arsenał – niepozorne, a jednak wymowne – stały się punktem odniesienia dla całej nowej ekspozycji. To ukryty znak, który artysta odsłania na nowo w swoich najnowszych realizacjach.

Wystawa „Tak albo nie i vice versa” to nie tylko kontynuacja tamtej gry z kategoriami i pojęciami, ale także głęboka epistemologiczna refleksja, która odwołuje się do zasady nieoznaczoności Heisenberga. Tak jak fizyka kwantowa wskazała, że nie da się jednocześnie dokładnie zmierzyć wszystkich właściwości cząstki, tak artystyczne „tak” i „nie” w interpretacji Kozłowskiego przenikają się wzajemnie, niejako podważając klasyczne zasady logiki i pewności poznania. Ta niejednoznaczność staje się metaforą naszego miejsca wobec świata: subiektywnego, pełnego sprzeczności i niezakończonych dialogów. Wystawa zmusza odbiorcę do współuczestnictwa – artyście nie chodzi bowiem o przyjęcie gotowych odpowiedzi, ale rozpalanie intelektualnej dyskusji. W jego słowach: „sztuka spełnia się w kontakcie z odbiorcą, którego zapraszam do rozmowy, do ewentualnej dyskusji”.

Przemyślenia Kozłowskiego bezpośrednio korespondują z poglądami Jerzego Ludwińskiego, jego wieloletniego przyjaciela i teoretyka sztuki. Ludwiński wskazywał na przesunięcie uwagi z materialności dzieła na ideę, strukturę myślową czy wydarzenie – proces zachodzący w mózgu odbiorcy. Podobnie dla Kozłowskiego dzieło to też swoisty eksperyment językowy: to seria odręcznych notacji, plam i gestów malarskich stanowiących ślady ludzkiej obecności i manualności, niespotykanej w klasycznych konceptualizmach bezosobowej idei. Te świadome i przede wszystkim bezużyteczne gesty artysty stanowią manifest wolności twórczej – pisze wprost: „Intryguje mnie koncepcja sztuki, której właściwością jest świadoma bezużyteczność… uwolniona od zewnętrznych determinacji uwiarygadnia ideę wolności artystycznej”.

Idea bezużyteczności tradycyjnych środków artystycznych rezonuje jeszcze mocniej w dzisiejszym świecie sztuki zdominowanym przez technologie i produkcję masową obrazów. Kozłowski świadomie stawia na niedoskonałość ludzkiego gestu manualnego – jest to świadome przeciwstawienie się sterylności i obojętności cyfrowego świata.

Z kolei teoria Artura C. Danto w eseju „The Artworld” doskonale dopełnia tę refleksję. Danto przypomina nam, że to kontekst kulturowy oraz wiedza o świecie sztuki nadają czemuś status dzieła sztuki. Wspólnota instytucji, teoretyków i praktyków tworzy tło, na którym dane obiekty czy działania nabierają znaczenia. Galeria Miejska Arsenał – zarówno jako miejsce realizacji pracy artysty z 2022 roku na odsłoniętych cegłach, jak i dziś – jest jednym z takich punktów krytycznych przestrzeni „artworldu”, które Kozłowski poddaje krytycznej dekonstrukcji. W ten sposób odsłania mechanizmy mitologizacji galerii jako instytucji kultury oraz samych pojęć sztuki.

Kalendarium wystawy:
„Tak albo nie i vice versa” premierowo zaprezentowana została w Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu na przełomie pierwszej połowy 2024 roku. Kuratorem wydarzenia jest Marek Wasilewskin, który od lat współpracuje z artystą i doskonale rozumie jego sposób budowania artystycznej narracji. Wystawie towarzyszy katalog zawierający teksty krytyczne oraz eseje podejmujące zagadnienia filozoficzne dotyczące natury sztuki jako pola stałego dialogu między twórcą a odbiorcą. Pokaz potrwa do późnej wiosny, zapowiadając się jako jedna z ważniejszych poznańskich propozycji artystycznych tej dekady.

W tym puzzlu konceptualnym wystawa Jarosława Kozłowskiego nie jest więc tylko kolejną odsłoną kariery wybitnego polskiego twórcy. To krytyczne spojrzenie na istotę sztuki – jej definiowanie, funkcję oraz miejsce świadomości twórczej i odbiorczej jako centralnych elementów procesu artystycznego. To zarazem zaproszenie dla widza do wejścia w dialog pełen niejednoznaczności i odcieni szarości, w którym nikt nie ma monopolu na prawdę; gdzie raczej poddaje się ją nieustannej rewizji.

W świecie fragmentarycznych znaczeń i ulotnych doświadczeń właśnie takie wystawy pokazują, że sztuka żyje własnym życiem – ryzykując i kwestionując, prowokując do pytań zamiast oferować gotowe odpowiedzi. Bo jak mówi sam autor: „Sztuka nie musi być piękna czy trwała – musi przede wszystkim prowokować do myślenia”.

Poznań – dzięki takim inicjatywom – pozostaje ważnym punktem na mapie intelektualnych poszukiwań współczesnej sztuki konceptualnej.

Artykuł przygotowany dla magazynu muzyczno-artystycznego „Kultura Dźwięku”, autor: [Twoje Imię]