„Tak albo nie i vice versa” – Jarosław Kozłowski podważa granice poznania na nowej wystawie w Poznaniu

Poznań po raz kolejny znajduje się w centrum artystycznych dyskusji dzięki najnowszej wystawie jednego z najbardziej przewrotnych i oryginalnych twórców współczesnej sztuki polskiej – Jarosława Kozłowskiego. Ekspozycja zatytułowana „Tak albo nie i vice versa”, prezentowana w galerii miejskiej Arsenał, to nie tylko kontynuacja wieloletniej pracy artysty, ale przede wszystkim intelektualna podróż w głąb natury sztuki, która zrywa z tradycyjnymi schematami i konwenansami estetycznymi.

Jarosław Kozłowski, znany ze swojej wyjątkowej umiejętności prowokowania rozważań o istocie sztuki, po raz kolejny zachęca widza do aktywnego udziału w sztuce jako otwartym dialogu. Jego artystyczne credo, wyrażone już w 1970 roku w słynnym manifeście „Sztuka jako sztuka”, rzuca wyzwanie utartym definicjom i zmusza do zastanowienia się, czym jest prawdziwa sztuka. Dla Kozłowskiego sztuka to niekoniecznie piękno ani formy zamknięte w materialnym obiekcie – to przede wszystkim idea, intencja, sposób komunikacji oraz refleksja nad samą swoją naturą.

Sztuka jako pole nieustannego dialogu i niepewności

Wystawa „Tak albo nie i vice versa” znakomicie ilustruje filozofię artysty, który traktuje sztukę jako rodzaj gry z przeciwieństwami. Tytułowy sformułowanie można odczytać jako metaforę epistemologicznej niepewności – nierozstrzygalności klasycznej alternatywy „tak” albo „nie”. Nawiązania do zasady nieoznaczoności Wernera Heisenberga przenoszą nas w obszar rozważań nad tym, jak nasze poznanie świata jest zawsze subiektywne, relatywne i obarczone marginesem błędu. Podobnie jak fizyka kwantowa wskazuje na niemożność równoczesnego dokładnego pomiaru pary wielkości, tak Kozłowski wskazuje, że granice poznania w sztuce są płynne i wielowymiarowe. Nie ma jednej prawdy czy ostatecznej interpretacji – jest tylko rozmowa, w której każdy widz staje się współtwórcą sensu dzieła.

„Sztuka spełnia się w kontakcie z odbiorcą, którego zapraszam do rozmowy, do ewentualnej dyskusji” – mówi artysta. Jego intencją jest uczynienie swoich „wypowiedzi” transparentnymi na tyle, by prowokowały zarówno do dialogu, jak i do kłótni – czyli różnicowania się punktów widzenia. To podkreślenie roli aktywnego obserwatora w procesie tworzenia znaczeń jest kluczowe i wpisuje się w tradycję artystycznych poszukiwań lat 70. i 80., które odsłaniały znane schematy postrzegania sztuki i zapraszały do ich dekonstrukcji.

Odręczne notacje i świadoma bezużyteczność – odmienne oblicze manualności

Co ciekawe, choć Kozłowski odrzuca tradycyjne pojmowanie sztuki wyłącznie przez pryzmat estetyki, to jednak nigdy nie rezygnuje z fizycznego śladu własnej ręki. Jego prace pełne są odręcznych notacji, malarskich plam i kresk, które jawią się nie tyle jako ozdoba czy ilustracja idei, co świadomy element gry twórczej. To właśnie ten gest manualny artysta traktuje jako istotny symbol swojej tożsamości. Są to działania pozornie bezużyteczne – nie służą reprodukcji czy konkretnej funkcji – a jednak reprezentują w sztuce wolność i swobodę wypowiedzi.

„Intryguje mnie zatem koncepcja sztuki, której właściwością jest świadoma bezużyteczność” – tłumaczy Kozłowski. W jego rozumieniu bezużyteczność to absolutnie nie negatywne określenie, lecz fundament niezależności twórczej. Uwolniona od wymagań praktyczności pozwala aktywności artystycznej istnieć w pełnej autonomii, realizując ideę wolności. Ta odwaga zanegowania tradycyjnej funkcji sztuki sprawia, że wystawa staje się areną złożonych filozoficznych rozważań o granicach poznania i istocie działania twórcy.

Galeria Miejska Arsenał jako przestrzeń dialogu i dekonstrukcji

Nie bez znaczenia dla całej ekspozycji jest miejsce jej prezentacji. Galeria Miejska Arsenał w Poznaniu to przestrzeń mająca swoją własną historię i specyfikę, którą Jarosław Kozłowski niejednokrotnie poddał krytycznej analizie. Już w 2022 roku artysta wykonał tam rysunki na odsłoniętych cegłach – prace ukryte niemalże na granicy widoczności, stanowiące swoisty ukryty punkt odniesienia dla dziś prezentowanych dzieł. Tym razem jego prace są już w pełni widoczne i dostępne dla odbiorcy, co wzmacnia ideę dialogu i aktywnego uczestnictwa publiczności.

Kuratorską opiekę nad wystawą sprawuje Marek Wasilewski, który doskonale rozumie kontekst artystyczny oraz historyczno-intelektualny zaistniały pomiędzy artystą a instytucją. Wspólnie tworzą przestrzeń sprzyjającą refleksji nad tym, czym dzisiaj może być sztuka oraz jak może łamać ustalone reguły.

Kalendarium wystawy

Wystawa „Tak albo nie i vice versa” otwarta została wiosną 2024 roku w Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu. Ekspozycja potrwa do końca lata i obejmuje szeroki wachlarz prac z ostatnich lat twórczości Kozłowskiego – od konceptualnych rysunków po instalacje wykorzystujące tekstowe instrukcje oraz dokumentacje działań. W czasie trwania wystawy planowane są również warsztaty i spotkania z udziałem artysty oraz kuratora Marka Wasilewskiego mające na celu pogłębienie dyskusji o współczesnym rozumieniu sztuki.

Sztuka jako badanie idei – dialog na styku tradycji i nowoczesności

Postawa Jarosława Kozłowskiego wpisuje się w ciągłą debatę o tym, gdzie kończy się estetyka, a zaczyna myślenie o sztuce jako procesie badawczym i komunikacyjnym. Przypomina tu syntezę myśli filozofów tych dziedzin – od Jerzego Ludwińskiego, który widział dzieło jako „fakt”, wydarzenie wyzwalające intelektualny proces u odbiorcy, po Arthura C. Danto i jego teorię artworldu; sieci instytucji oraz praktyk nadających znaczenie tego, co uznajemy za sztukę.

Kozłowski zdaje się kontynuować tę linię rozważań – odsłania mechanizmy mitologizacji instytucji galerii czy muzeum oraz samego pojęcia „sztuki” jako kategorie nieobiektywnej i stale negocjowanej przestrzeni. Jego prace i konceptualne gesty wpisują się więc we współczesny dyskurs o tym, co może być przedmiotem doświadczenia artystycznego w świecie przesyconym obrazami i nadmiarem informacji.

Podsumowanie

„Tak albo nie i vice versa” to więcej niż wystawa. To intelektualna gra z pojęciem rzeczywistości artystycznej, prowokacja wobec uproszczonych binarnych wyborów oraz zaproszenie do uczestnictwa w ciągłym procesie poznawania świata poprzez sztukę. Jarosław Kozłowski ponownie po mistrzowsku splata refleksję filozoficzną z praktyką artystyczną, zmuszając każdego odwiedzającego do spojrzenia na sztukę jak na żywy organizm – dynamiczny, wielowymiarowy i wciąż otwarty na nowe interpretacje.

Poznań może być dumny z tego intelektualnego wydarzenia, które stawia ważne pytania o kondycję współczesnej sztuki i rolę artysty we współczesnym świecie. Warto na tę wystawę przyjść gotowym do dyskusji – bo przecież dla Jarosława Kozłowskiego „sztuka spełnia się właśnie wtedy, gdy się o niej mówi”.

Wystawa realizowana przy wsparciu Galerii Miejskiej Arsenał oraz pod kuratelą Marka Wasilewskiego.