„Igrając z diabłem” – wojna, której nie da się zostawić za sobą

Christopher Morris przez lata patrzył na świat przez wizjer aparatu. Wziął udział w 28 wojnach, dokumentując konflikty, które dla większości ludzi pozostają odległymi obrazami z telewizyjnych serwisów. Dla niego były jednak rzeczywistością: konkretnym miejscem, zapachem, dźwiękiem i twarzami ludzi spotykanych po obu stronach frontu. Film „Igrając z diabłem” przygląda się fotografowi, który po zakończeniu pracy w terenie próbuje odnaleźć się w codzienności, ale szybko odkrywa, że od wojny nie da się po prostu odwrócić.

Dokument nie jest klasyczną opowieścią o bohaterze wojennym ani kroniką najważniejszych konfliktów ostatnich dekad. Twórców bardziej interesuje człowiek ukryty za ikonami fotografii prasowej: jego pamięć, emocje, ambicje i poczucie odpowiedzialności. Morris nie zostaje przedstawiony jako nieskazitelny świadek historii. Przeciwnie – film stawia go w sytuacji nieustannego rozrachunku z własnymi wyborami. Czy fotograf, który ryzykuje życie, by pokazać prawdę o wojnie, może jednocześnie pozostawać obojętny na cenę, jaką płaci za to jego rodzina? I czy dokumentowanie cierpienia innych nie staje się z czasem uzależniającą potrzebą bycia blisko katastrofy?

Największą siłą filmu jest jego kameralny charakter. Zamiast epatować archiwalnymi obrazami przemocy, dokument skupia się na konsekwencjach wieloletniej pracy w ekstremalnych warunkach. Wojenne doświadczenia przenikają do domu, relacji rodzinnych i zwykłych, pozornie spokojnych sytuacji. To właśnie w tej codzienności ujawnia się prawdziwy ciężar przeszłości. Morris próbuje wieść życie z dala od frontu, lecz jego wewnętrzny niepokój nie znika. Wciąż pozostaje człowiekiem, który nauczył się reagować na zagrożenie, wypatrywać kryzysu i funkcjonować w świecie permanentnego napięcia.

Amerykańska rzeczywistość, z jej politycznymi podziałami i społecznymi konfliktami, staje się dla bohatera kolejnym polem obserwacji. Film sugeruje, że wojna nie musi przyjmować formy otwartego starcia zbrojnego. Może być obecna w języku, mediach, ulicznych demonstracjach i codziennych relacjach między ludźmi. Dla kogoś takiego jak Morris każdy przejaw eskalacji przyciąga uwagę – być może dlatego, że przypomina o świecie, z którego próbował się wycofać.

Wysmakowane czarno-białe zdjęcia nadają opowieści surowy, niemal klaustrofobiczny ton. Pozbawiony koloru obraz nie tyle stylizuje rzeczywistość, ile podkreśla jej moralną niejednoznaczność. W „Igrając z diabłem” nie ma prostego podziału na dobro i zło, bohaterów i ofiary, obserwatorów i uczestników wydarzeń. Jest za to przestrzeń do namysłu nad granicami fotografii, nad odpowiedzialnością za cudzy ból oraz nad tym, czy aparat może być jednocześnie narzędziem świadectwa i sposobem na oswojenie własnych demonów.

To także film o ambicji. O pragnieniu dotarcia tam, gdzie inni nie chcą lub nie potrafią się znaleźć. O przekonaniu, że najważniejsze obrazy rodzą się w miejscach, do których dostęp wymaga odwagi, determinacji, a czasem również gotowości do przekroczenia granicy. Morris nie wypiera się tej potrzeby, ale stara się ją zrozumieć. Dzięki temu dokument unika łatwego moralizowania. Nie oskarża i nie usprawiedliwia – pozwala bohaterowi mówić, pamiętać i konfrontować się z własną przeszłością.

„Igrając z diabłem” to przejmujący portret człowieka, który formalnie opuścił front, lecz mentalnie wciąż pozostaje w jego pobliżu. Film opowiada o wojnie, ale jeszcze bardziej o jej długim cieniu: o traumie, rodzinie, zawodowej pasji i cenie, jaką płaci się za nieustanne patrzenie na cudze nieszczęście. Nic dziwnego, że dokument został doceniony zarówno przez jurorów, jak i publiczność. Podczas 66. Krakowskiego Festiwalu Filmowego otrzymał Złotego Lajkonika dla najlepszego pełnometrażowego dokumentu w konkursie polskim oraz Nagrodę publiczności. To wyróżnienia dla filmu, który nie oferuje łatwych odpowiedzi, ale zmusza, by jeszcze raz przyjrzeć się temu, co dzieje się z człowiekiem, kiedy przez całe życie próbuje uchwycić prawdę o wojnie.