„Gorzkie święta” – żałoba, której nie da się zagłuszyć

W najnowszej opowieści Pedro Almodóvara święta nie przynoszą ukojenia. Zamiast ciepła, rodzinnej bliskości i obietnicy nowego początku pojawiają się pustka, napięcie oraz wspomnienia, które wracają z siłą długo tłumionych emocji. „Gorzkie święta” to historia czterdziestoletniej Elzy – kobiety pozornie doskonale funkcjonującej, a jednak wewnętrznie rozbitej po śmierci matki.

Elza reaguje na stratę w sposób, który z zewnątrz może wydawać się praktyczny, a nawet godny podziwu. Rzuca się w wir pracy, porządkuje codzienność, wypełnia kalendarz obowiązkami i konsekwentnie odsuwa od siebie wszystko, co mogłoby zmusić ją do zatrzymania. Żałoba zostaje zamknięta w szczelnie zapieczętowanej szufladzie. Problem w tym, że emocje nie znikają tylko dlatego, że odmawiamy im prawa głosu.

Pęknięcie następuje niespodziewanie. Atak paniki, który odbiera Elzie kontrolę nad ciałem i myślami, staje się pierwszym sygnałem, że dotychczasowy sposób życia przestał działać. Bohaterka musi skonfrontować się z tym, przed czym uciekała: z bólem po stracie, skomplikowaną relacją z matką, poczuciem winy, a także z pytaniami o własne niespełnione pragnienia. Podróż, w którą wyrusza, nie jest więc jedynie zmianą miejsca. To wyprawa w głąb pamięci – przestrzeni niepewnej, wybiórczej i podatnej na nieustanne reinterpretacje.

Almodóvar od lat interesuje się tym, jak osobiste historie zamieniają się w opowieści, a opowieści zaczynają wpływać na nasze życie. W „Gorzkich świętach” pamięć nie będzie zapewne archiwum wiernie przechowującym fakty, lecz raczej żywym, zmiennym organizmem. Elza nie tyle przypomina sobie przeszłość, ile stopniowo ją przepisuje. Odkrywa, że wspomnienia mogą być jednocześnie schronieniem i pułapką, a prawda o relacji z bliską osobą nigdy nie jest całkowicie jednoznaczna.

Podczas podróży bohaterka spotyka ludzi, którzy na pozór pojawiają się w jej życiu przypadkowo. Każde z tych spotkań otwiera jednak kolejne drzwi: do dawnych emocji, niewypowiedzianych słów i alternatywnych wersji własnego losu. Almodóvar splata różne życiorysy, pokazując, że nawet krótkie, przelotne relacje potrafią pozostawić ślad głębszy niż wieloletnie znajomości. W jego świecie przypadek często okazuje się zakamuflowaną koniecznością.

Nieprzypadkowo ważną rolę odgrywa tu fikcja. Elza próbuje zrozumieć własną historię, ale jednocześnie zaczyna ją inscenizować, dopowiadać i modelować. To, czego nie da się wypowiedzieć wprost, może zostać wyrażone przez wymyśloną opowieść, gest albo cudzą historię. Fikcja nie służy ucieczce od prawdy – przeciwnie, pozwala dotrzeć do niej okrężną drogą. W tym sensie film zapowiada się jako opowieść nie tylko o żałobie, lecz także o potrzebie narracji. Człowiek opowiada siebie, aby móc siebie zrozumieć.

Typowe dla Almodóvara emocjonalne wy, kontrasty, powinny tu zderzać się z charakterystyczną dla reżysera ironią i zmysłowością. Nawet najbardziej bolesne sytuacje mogą zostać rozświetlone absurdem, nieoczekiwanym humorem albo intensywnością koloru. Ta mieszanina tonów sprawia, że „Gorzkie święta” nie zapowiadają się na klasyczny dramat o stracie. To raczej film o tym, że cierpienie nigdy nie jest jednowymiarowe: potrafi być jednocześnie przytłaczające, absurdalne, piękne i wyzwalające.

Najciekawsza wydaje się przemiana Elzy. Nie chodzi o to, by po podróży zapomniała o matce lub zamknęła przeszłość za sobą. Dojrzałość nie polega tu na odcięciu się od bólu, lecz na zaakceptowaniu faktu, że strata na zawsze pozostanie częścią tożsamości. Bohaterka będzie musiała nauczyć się żyć nie tyle „po” żałobie, ile razem z nią. To subtelna, ale istotna różnica – i właśnie w niej może kryć się emocjonalna siła filmu.

„Gorzkie święta” zapowiadają się na kino o niełatwym odzyskiwaniu siebie. Pedro Almodóvar po raz kolejny przygląda się kobietom uwikłanym w rodzinne tajemnice, niespełnione uczucia i własne wyobrażenia o szczęściu. Tym razem punktem wyjścia jest pustka po matce, lecz stawką okazuje się coś znacznie większego: pytanie, czy można przejąć kontrolę nad własną historią, skoro pamięć nieustannie zmienia jej zakończenie.