Wielki błękit (wersja kinowa)
Reżyseria: Luc Besson. Obsada: Jean-Marc Barr, Jean Reno, Rosanna Arquette. Muzyka: Éric Serra.

Wielki błękit to film, który po dziś dzień działa jak hipnotyczny oddech — wciąga, koi i niepokoi. Luc Besson, z typową dla siebie wizualną wrażliwością i zamiłowaniem do kina-uczuć, stworzył opowieść o przekraczaniu granic: geograficznych, fizycznych i wewnętrznych. Na pozór to historia rywalizacji dwóch nurków — melancholijnego Jacques’a Mayola i ognistego Enza Molinariego — oraz ich relacji z Johana Baker. W rzeczywistości to filmowy poemat o morzu jako ostatnim azylu i o człowieku, który próbuje odnaleźć w nim sens istnienia.

Besson rozpoczął film w latach 50. i prowadzi akcję do czasów współczesnych, płynąc narracyjnie i wizualnie od napięcia związanego z nurkowaniem bez sprzętu do zachwytu nad monumentalnością podwodnego świata. „Wersja kinowa” — krótsza, bardziej zwartej dramaturgii edycja filmu — stawia na dynamikę relacji między bohaterami i rytm rywalizacji, jednocześnie nie tracąc z oczu tego, co w Le Grand Bleu najważniejsze: hipnotycznych, niemal sacrum momentów zanurzenia.

Sceny pod wodą to konstytutywny element filmu i prawdopodobnie jedne z najpiękniejszych ujęć podmorskich w historii kina. Zapadają w pamięć dzięki prostocie kompozycji, miękkiemu, chłodnemu światłu i uważnemu montażowi, który potrafi wydłużyć chwilę do granic subiektywnego odczucia czasu. Muzyka Érica Serrra dopełnia te obrazy — ambientowy, minimalistyczny motyw potęguje uczucie przestrzeni i samotności, a zarazem nadaje scenom zmysłowy, uwodzicielski charakter.

Na ekranie Jean-Marc Barr daje kreację chłodnej, tajemniczej wrażliwości — Jacques zdaje się być człowiekiem bardziej morza niż lądu, dla którego apnoe to nie tylko sport, lecz ceremonia. Jean Reno jako Enzo to przeciwieństwo — żywiołowy, porywczy, seksualny; jego oblicze przypomina tradycyjną, włoską krew i temperament. Kontrast między nimi napędza film: to nie tylko konkurencja o rekordy, lecz starcie dwóch sposobów przeżywania świata. Rosanna Arquette w roli Johany pełni rolę kotwicy — jest zarówno źródłem czułości, jak i przypomnieniem o obowiązkach życia na powierzchni. Jej obecność nadaje opowieści ludzki wymiar i stawia pytania o kompromis między pasją a relacjami.

W warstwie tematycznej Wielki błękit to film o obsesji i ucieczce. Morze jest tu metaforą wolności, ale też granicą, za którą może kryć się nieodwracalna utrata. Besson kreśli postaci portretowane ze współczuciem; nie demonizuje ich dążeń, raczej pokazuje tragiczną słabość człowieka, który pragnie zatarcia granic między sobą a żywiołem. Film operuje przestrzenią — gwałtowne pejzaże lądu kontrastują z miękką, niemal eteryczną błękitem podwodnego świata. Ten kontrast wzmacnia poczucie, że bohaterowie żyją na pograniczu dwóch elementów, nie mogąc w pełni przynależeć do żadnego.

Krytycznie film zbierał mieszane recenzje — dla jednych zbyt sentymentalny i rozciągnięty, dla innych genialnie oderwany od prostego realizmu. Wersja kinowa rekomendowana jest tym, którzy chcą wejść w film poprzez klarowną narrację i intensywność relacji. Dla wielbicieli bardziej kontemplacyjnych doświadczeń istnieje dłuższy, „reżyserski” montaż, ale to właśnie kinowa edycja potrafi najlepiej utrzymać równowagę między dramaturgią a magią obrazu.

Wielki błękit to film, który najlepiej ogląda się bez pośpiechu, najlepiej na dużym ekranie — wtedy każdy podwodny kadr działa jak okno do innego świata. To kino zmysłowe i melancholijne, które nie udziela łatwych odpowiedzi, za to pozostawia z uczuciem długiego oddechu i zaskakującą tęsknotą za tym, co pod powierzchnią.