Zamek rozmawia #6 „nTraumaland”: Czy pamięć rządzi Polską? – niezwykłe spotkanie w sercu Poznania

W samym centrum życia kulturalnego Poznania, w imponującej przestrzeni Centrum Kultury ZAMEK, odbyło się szóste spotkanie z cyklu „Zamek rozmawia”. Tym razem pod tytułem „nTraumaland: Czy pamięć rządzi Polską?” organizatorzy zaprosili do rozmowy dwie wybitne postaci zza akademickiego stołu – profesora Michała Bilewicza oraz profesor Annę Wolff-Powęską. To wydarzenie nie tylko poruszyło głębokie, czasem trudne kwestie związane z pamięcią historyczną Polek i Polaków, ale także skłoniło do refleksji nad tym, jak przeszłość kształtuje naszą tożsamość, postawy społeczne i polityczne.

Pamięć zbiorowa jako fundament współczesnej Polski

Profesor Michał Bilewicz, znany szerokiej publiczności jako autor głośnej książki „Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości”, nie ma wątpliwości: historia XX wieku, a zwłaszcza dramatyczne doświadczenia II wojny światowej i okres powojenny pozostawiły na Polakach ślad, który przenika niemal każdy aspekt życia społecznego. – Pamięć o tych wydarzeniach nie ogranicza się do akademickich dyskusji czy lekcji historii, jest obecna w edukacji, polityce, mediach i kulturze masowej – tłumaczył Bilewicz podczas spotkania. To właśnie ta pamięć kształtuje nasze lęki, ale i aspiracje, definiuje nasze relacje wobec innych narodów, wpływa na to, jak oceniamy sukcesy i porażki.

Z kolei profesor Anna Wolff-Powęska, psycholożka społeczna o wieloletnim doświadczeniu w badaniu mechanizmów pamięci zbiorowej, zwracała uwagę na złożoność i ambiwalencję otaczającej nas kultury pamięci. – Czy możemy mówić o Polsce jako o ewenemencie w skali globalnej? – pytała retorycznie. – Nasza historia jest nasycona traumami, które narosły przez dekady, jednak każda nacja mierzy się z własnymi sposobami interpretacji i przepracowania bolesnych doświadczeń. Kluczową kwestią pozostaje to, w jaki sposób pozwalamy przeszłości wpływać na naszą teraźniejszość i przyszłość.

Trauma historyczna a polskie społeczeństwo

Spotkanie poprowadził dr Piotr Oleksyn – dziennikarz i komentator życia społeczno-kulturalnego, którego umiejętność zadawania wnikliwych pytań pomogła zbudować dialog wymagający od zaproszonych gości autentyczności i głębi refleksji. Jedno z podstawowych zagadnień dotyczyło tego, czy Polska ma szansę „przepracować” historię pełną dramatów i traum historycznych.

Profesor Bilewicz wskazywał, że odpowiedzią na pamięć o ofiarach często jest budowanie kultu bohaterów narodowych – symboli jedności oraz nadziei na lepsze jutro. Jednak takie kulturowe mechanizmy bywają zarówno balsamem dla zbiorowej duszy, jak i pułapką zamykającą społeczeństwo w sztywnych ramach narracji. – Ważne jest, by nie zatracić zdolności do krytycznej refleksji i dialogu – podkreślał psycholog.

Kalendarium wydarzenia

Spotkanie odbyło się w prestiżowej Sali Wielkiej Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu. Uczestnicy mogli nabyć bilety za jedyne 7 złotych, co pozwoliło szerokiemu gronu mieszkańców miasta wejść w dialog wokół najważniejszych tematów zbiorowej pamięci i jej wpływu na społeczeństwo.

Kim są goście?

Michał Bilewicz to profesor uczelni na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie kieruje Centrum Badań nad Uprzedzeniami. Jego sylwetka to połączenie naukowej rzetelności i społecznego zaangażowania. Wiceprzewodniczący Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk oraz przewodniczący-elekt Międzynarodowego Towarzystwa Psychologii Politycznej angażuje się w popularyzację wiedzy na temat stereotypów, uprzedzeń oraz dynamiki pamięci historycznej. Jego publikacje pojawiały się m.in. na łamach „Gazety Wyborczej”, gdzie podejmował niewygodne tematy związane z polskim społeczeństwem i historią.

Anna Wolff-Powęska to psycholożka specjalizująca się w badaniach nad pamięcią społeczną oraz procesami pojednania po konfliktach historycznych. Jej prace naukowe i działalność dydaktyczna pokazują, że historia nie jest tylko suchym zapisem faktów, ale żywym elementem kształtującym tożsamość i politykę społeczną.

Zamek Kultury jako miejsce dialogu

Cykl „Zamek rozmawia” stanowi ważny punkt na mapie kulturalnej Poznania – służy jako forum otwartych debat i inspirujących spotkań ze światem nauki oraz sztuki. „nTraumaland” nie był wyjątkiem – zgromadził licznych słuchaczy spragnionych rzetelnej analizy mechanizmów pamięci historycznej i jej wpływu na współczesność.

Co dalej?

Czy tego rodzaju dyskusje mogą zmienić sposób myślenia o historii w Polsce? Czy otwarcie się na różnorodne narracje pozwoli uwolnić się od ciężaru traumy? Odpowiedzi na te pytania pozostają otwarte, ale jedno jest pewne – inicjatywy takie jak „Zamek rozmawia” pokazują, że Poznań staje się jednym z centrów intelektualnych poszukiwań dotyczących zbiorowej tożsamości.

Zapraszamy do śledzenia kolejnych spotkań z cyklu, które już teraz zapowiadają głębokie refleksje nad kondycją współczesnego społeczeństwa oraz siłą oddziaływania pamięci historycznej. Bo jak przekonywał prof. Bilewicz – pamięć nie rządzi nami bezpośrednio, ale bez niej trudno wyobrazić sobie naszą przyszłość.