Testament Ann Lee — taniec wiary i cena utopii

Mona Fastvold znana jest z subtelnych, kobiecych portretów i umiejętności łączenia intymnej dramaturgii z szerokim, niemal mitologicznym tłem — od melancholii “Świata, który nadejdzie” po surowe, modernistyczne odcienie “The Brutalist”. W swoim najnowszym filmie, Testament Ann Lee, reżyserka podejmuje się wyzwania jeszcze większego: przenosi na ekran biografię jednej z najbardziej kontrowersyjnych i fascynujących postaci religijnego dyskursu XVIII wieku — Ann Lee, założycielki ruchu znanego jako szejkersi (Shakers). W tytułowej roli Amanda Seyfried daje pokaz środka i ognia, tworząc postać tak charyzmatyczną, że trudno oderwać od niej wzrok.

Kontekst historyczny w ujęciu Fastvold
Ann Lee (1736–1784) to postać historyczna — kobieta z Manchesteru, która w drugiej połowie XVIII wieku zebrała wokół siebie grupę wyznawców i doprowadziła do powstania wspólnoty, która w Ameryce miała na stałe zmienić oblicze życia religijnego. Szejkersi słynęli z prostoty obyczajów, komunitarnego stylu życia, celibatu i niezwykle ekspresyjnych form kultu: tańca, śpiewu i mistycznych przeżyć. Fastvold nie ogranicza się tu do suchych faktów: jej film jest przede wszystkim próbą wejścia w doświadczenie religijnego uniesienia i pokazania, co oznacza prowadzić innych ku utopii — i jaką cenę płaci za to zarówno przywódczyni, jak i wspólnota.

Forma: taniec jako modlitwa i dramaturgia
Najbardziej intrygującym elementem Testamentu Ann Lee jest sposób, w jaki Fastvold przeplata narrację biograficzną z performatywnymi sekwencjami tanecznymi. Reinterpretacja ponad kilkunastu tradycyjnych hymnów szejkersów staje się osią strukturalną filmu: zamiast rekonstrukcji obrzędów widz otrzymuje intensywne, niemal cielesne manifestacje wiary. Choreografię firmuje Célia Rowlson‑Hall (znana z pracy przy “Vox Lux”), której podejście do ruchu łączy ascetyczną prostotę z nagłymi wybuchami ekstazy. Te sekwencje nie są jedynie ozdobnikiem — to język, przez który Fastvold opowiada o zbiorowym doświadczeniu, o pożądaniu komunii i o rozpadzie.

Muzyka Daniela Blumberga — pomost między tradycją a nowoczesnością
Dopełnieniem choreografii jest praca nad ścieżką dźwiękową. Daniel Blumberg, którego wrażliwość muzyczna widoczna była już we współpracy przy “The Brutalist”, skomponował dla filmu oryginalny materiał, który sprawia, że historyczne hymny nabierają uniwersalnej, współczesnej mocy. Blumberg miesza instrumentarium akustyczne z elektronicznymi fakturami, tworząc tło, które potęguje napięcie między ascetyczną prostotą szejkerskiej estetyki a dramatyzmem osobistej wizji Lee.

Amanda Seyfried jako prorokini
Amanda Seyfried, nominowana do Oscara, w roli Ann Lee potwierdza, że potrafi odnaleźć się w najróżniejszych rejestrach: od intymnej, przejmującej rozmowy po furię w akcie wobec sceptyków i przeciwników. Jej kreacja balansuje między autorytetem a wątpliwością, między euforią wizji a samotnością tych, którzy tę wizję mają urzeczywistnić. Seyfried unika patosu, pozwalając bohaterce być zarówno prorokinią, jak i człowiekiem pełnym bolesnych sprzeczności.

Estetyka i moralne ambiwalencje
Pod względem wizualnym film jest starannie dopracowany: surowe wnętrza, geometryczne kompozycje kadrów i prostota rekwizytów oddają ducha szejkerskiej estetyki — funkcjonalnej, ascetycznej i niemal nowoczesnej w swojej formie. Fastvold potrafi jednak zrobić z tej prostoty coś więcej niż scenografię: wykorzystuje ją jako kontrapunkt dla intensywnych doświadczeń religijnych, które eksplodują w tanecznych sekwencjach. W ten sposób Testament Ann Lee staje się filmem o napięciu między ideałem a rzeczywistością — o tym, jak ideały równości płci i sprawiedliwości społecznej potrafią inspirować, ale też prowadzić do konfliktów i rozczarowań.

Odniesienia i aktualność
Choć akcja rozgrywa się w XVIII wieku, Fastvold sprawnie łączy historię z pytaniami współczesności: kto ma prawo do prowadzenia wspólnoty, jak wygląda równowaga między charyzmą a odpowiedzialnością, jakie koszty ponoszą osoby, które stawiają utopię ponad indywidualne pragnienia. Film zachęca do refleksji nad fenomenem przywództwa, nad miejscem kobiet w ruchach społecznych i nad tym, jak pamięć o takich eksperymentach żyje w kulturze materialnej — od mebli po hymny.

Dla kogo jest ten film?
Testament Ann Lee to propozycja dla widzów szukających kina ambitnego, które łączy biografię z performansem, historię z poezją obrazów. Miłośnicy filmów kostiumowych znajdą tu rzadką świeżość podejścia, a widzowie zainteresowani tańcem i muzyką filmową — prawdziwe święto interpretacyjne. To także film, który może zacząć dyskusję o tym, jak przedstawiać religijną ekstazę na ekranie bez jej banalizacji czy sensacjonalizacji.

Podsumowanie
Mona Fastvold podejmuje ryzyko i — w większości — wygrywa: Testament Ann Lee to film ambitny, momentami poruszający, w którym ruch, śpiew i obraz łączą się, by opowiedzieć o sile przekonania i cenie, jaką płaci jego posiadacz. To nie tyle próbka hagiografii, ile złożony portret kobiety, która potrafiła wymyślić wspólnotę na miarę swoich ideałów — i narażać się przy tym całemu światu. Dla entuzjastów kina autorskiego i teatralnego w formie — pozycja obowiązkowa.