Inny sposób widzenia

Wystawa „Stupor (11 IX)” Zbigniewa Rogalskiego wyrasta z jednego z najciekawszych tematów w sztuce współczesnej: zaufania do własnego wzroku. Artysta nie traktuje patrzenia jak prostego odruchu. Przede wszystkim pokazuje je jako proces pełen zakłóceń, zawahań i pęknięć, a więc jako doświadczenie bardziej psychiczne niż czysto optyczne. W efekcie widz nie tyle ogląda obrazy, ile zaczyna obserwować własne widzenie.

Stupor jako stan zawieszenia

Sam tytuł zapowiada coś więcej niż osłupienie. Rogalski używa pojęcia stuporu jako stanu, w którym wzrok działa, jednak umysł już się od niego odkleja. Ponadto artysta buduje z tego napięcia cały język wystawy: patrzę na gałąź, po chwili myśl uciekła gdzie indziej, a obraz rozmył się w świadomości. To moment pozornie zwyczajny, tymczasem w jego pracach urasta do rangi poznawczego paradoksu. Widzę i nie widzę jednocześnie, a właśnie w tym rozdarciu rodzi się sens.

Pamięć obrazu i cień historii

Wystawa otwiera się w rocznicę zamachu na World Trade Center, dlatego nabiera dodatkowego ciężaru. Rogalski nie sięga jednak po dosłowne obrazy katastrofy. Zamiast tego kieruje uwagę na zwykłość dnia, która po takim wydarzeniu nigdy nie pozostaje już całkiem niewinna. W rezultacie horyzont codzienności zaczyna drżeć, a czyste patrzenie ustępuje miejsca niepokojącej świadomości, że obraz świata zawsze nosi w sobie pęknięcie.

Artysta mówi o adaptacji do nowych warunków, o przyzwyczajeniu do kolejnych kryzysów i o świecie, który nauczył się żyć w cieniu następnych „czarnych łabędzi”. Co więcej, właśnie ta perspektywa nadaje wystawie aktualność: nie oglądamy tu jedynie refleksji o widzeniu, lecz także opowieść o współczesnym doświadczeniu niepewności. Rogalski pokazuje, że osłupienie bywa pierwszą reakcją na historię, ale też początkiem głębszego rozpoznania.

Obraz, fotografia, obiekt i haft

Na wystawie pojawiają się nie tylko obrazy, lecz także fotografie, obiekty i grafika. Warto dodać, że ten wybór nie służy efektowności. Każde medium wnosi inny rodzaj widzenia: malarstwo pozwala uchwycić miękkość i zawieszenie spojrzenia, fotografia porządkuje moment, a obiekt wydobywa materialność samego patrzenia. Z kolei haft potrafi oddać „widzenie przez łzę” znacznie sugestywniej niż klasyczne płótno, ponieważ splątane nici przypominają mokrą, drżącą siatkę obrazu.

Szczególnie intrygująco brzmi odniesienie do pracy „Jabłonka Voermana”, inspirowanej malarstwem Jana Voermana. Rogalski przygląda się temu obrazowi tak długo, że samo patrzenie zaczyna się psuć. Dlatego dzieło nie działa jak cytat, lecz jak laboratorium percepcji: obraz w obrazie, pamięć w pamięci, a na końcu niepewność, czy to jeszcze widok, czy już jego zanik.

Wystawa, która uruchamia wzrok

„Stupor” zapowiada się jako pokaz wymagający skupienia, ale też bardzo atrakcyjny wizualnie. Rogalski nie podaje odbiorcy gotowych odpowiedzi. Jednak właśnie dzięki temu wystawa może działać najmocniej: zmusza do zwolnienia, do dłuższego spojrzenia i do zaakceptowania chwili, w której obraz przestaje być oczywisty. To propozycja dla tych, którzy w sztuce cenią nie tylko formę, lecz także moment zawahania, kiedy patrzenie staje się przygodą intelektualną i emocjonalną.

Podsumowanie

Co: wystawa „Stupor (11 IX)” Zbigniewa Rogalskiego
Gdzie: w galerii / przestrzeni wystawienniczej podanej przez organizatora
Kiedy: 11 września
Za ile: brak informacji o cenie