Tajemnica schowana na dnie koperty. Historia spotkania dwóch artystycznych światów w Poznaniu

W świecie sztuki zdarzają się historie, które nie tylko poruszają, ale wręcz hipnotyzują swoją aurą tajemnicy, przerwanego czasu i zaskakujących powrotów. Jedna z takich opowieści rozgrywa się właśnie teraz, w sercu Poznania – mieście, które od lat pulsuje artystycznym życiem. To historia spotkania dwóch niezwykłych postaci – francuskiej artystki Annette Messager i polskiej artystki Izabelli Gustowskiej. Wystawa „ONA i JA”, która ma miejsce w Galerii ON, to nie tylko prezentacja sztuki – to podróż przez dekady, emocje i nieodkryte zakamarki twórczych światów.

Koperta czterdziestu lat zapomnienia

Wszystko zaczęło się niewinnie: w pracowni Izabelli Gustowskiej odnaleziono po latach kopertę kryjącą prace Annette Messager. Były to dzieła, które miały zostać pokazane w Galerii ON w Poznaniu, jeszcze przed stanem wojennym w Polsce. Niestety, wprowadzenie stanu wojennego w 1981 roku zatrzymało ten plan – represyjne prawo zmusiło galerię do zamknięcia, a magazyn z pracami został ewakuowany. Koperta zaginęła na dziesięciolecia, by znów powrócić teraz z żądaniem dopowiedzenia tej historii i nadania jej nowego bratniego finału.

Ten odnaleziony fragment przeszłości jest symbolicznym łącznikiem między dwoma artystkami oraz ich twórczością. Stanowi też punkt wyjścia dla aktualnej wystawy spektakularnie łączącej indywidualne drogi obu kobiet.

ONA i JA – dialog pokoleń i kultur

Annette Messager i Izabella Gustowska – kobiety urodzone odpowiednio w 1943 i 1948 roku, które choć nigdy się nie spotkały osobiście, tworzyły równolegle, pochylając się nad podobnymi tematami i materią sztuki. Dzieli je nie tylko pięć lat, ale także mentalność dwóch różnych światów oddzielonych twardą kurtyną zimnej wojny.

Mimo różnic geopolitycznych, obie artystki stanowią lustro jednej epoki i nurtu w sztuce współczesnej. W swoich pracach łączyły instalację, rzeźbę, fotografię oraz tekst, eksplorując fundamentalne kwestie kobiecej tożsamości, cielesności i pamięci. Odważnie podważały patriarchalne role narzucone kobietom przez społeczeństwo i kulturę, ukazując „ja” jako złożoną konstrukcję zmienną i wielowarstwową.

Messager była mistrzynią słowa – haftowanego, pisemnego, kolażowanego – traktując tekst jako integralny element swoich instalacji. Gustowska natomiast nasyca swoje dzieła krytycznym komentarzem oraz poetyckim manifestem, który splata się z osobistym doświadczeniem.

Wystawa jako podróż w czasie i przestrzeni

„ONA i JA” to nie tylko artystyczna ekspozycja – to swoisty dziennik podróży – zarówno tej geograficznej, jak i wewnętrznej. Izabella Gustowska określa ją jako zapisek chaosu myśli i fragmentów przeżyć od lutego do listopada 2025 roku – dziewięciomiesięczna metafora narodzin nieskończonych narracji.

Egzotyczną osią tej opowieści jest wyprawa na wulkaniczną wyspę Isabel, należącą do archipelagu Galapagos. To właśnie tam mieszają się batañość południowoamerykańskiej przyrody z onirycznością lustrzanych odbić oraz wielowymiarowością refleksji o tożsamości. Ten zlew wrażeń tworzy złożoną całość zapętlonych demonów, cieni, sobowtórów i maski – symbolicznej bariery między artystką a światem.

W tej wielokanałowej narracji przeplatają się obrazy, dźwięki, fotografie i obiekty – tworząc swoistą intermedialną przestrzeń pełną niedopowiedzeń i ukrytych znaczeń. Jest to nie tylko opowieść o kobietach-artystkach, ale również o trudnym dziedzictwie czasu historycznych przełomów i przecięcia światów.

Kalendarz wydarzeń związanych z wystawą

• Luty 2025 – rozpoczęcie procesu twórczego wokół odnalezionej koperty; pierwsze podróże i zbieranie materiałów.
• Marzec – maj 2025 – eksploracja tematyki tożsamości oraz tworzenie nowych instalacji łączących prace Messager z twórczością Gustowskiej.
• Czerwiec 2025 – wyprawa na wyspę Isabel na Galapagos – kluczowy moment inspiracji i refleksji.
• Lipiec – wrzesień 2025 – praca nad tekstem i kompozycją książki-notatnika towarzyszącej wystawie; pluton intermedialnych działań artystycznych.
• Listopad 2025 – oficjalne otwarcie wystawy „ONA i JA” w poznańskiej Galerii ON oraz premiery książki.

Książka jako klucz do interpretacji

Towarzysząca wystawie książka-notatnik jest hołdem dla bogactwa inspiracji i różnorodności doświadczeń zawartych w projekcie. To kolaż tekstów, fotografii i poetyckich zapisków, który przybliża widza do wewnętrznego świata Izabelli Gustowskiej i stylizowanej na pół fikcyjną narrację opowieści o kobiecej duchowości.

„Notatnik” staje się tym samym prywatnym kluczem do zrozumienia ekspozycji pełnej dialogów międzyartyściowych oraz refleksji nad wiecznie nieuchwytną tajemnicą sztuki.

Kuratorskie spojrzenie

Za koncepcją wystawy stoi kurator Marek Wasilewski – postać doskonale znana poznańskiej scenie artystycznej. Jego wrażliwość na niuanse sztuki współczesnej oraz umiejętność budowania narracji wokół dotkniętych czasem opowieści stworzyły przestrzeń na połączenie historii osobistych z uniwersalnymi pytaniami o istotę kobiecości i kreacji.

O istocie tajemnicy

Na otwarciu wystawy padają słowa Annette Messager: „Istotą sztuki jest tajemnica”, które Isabelle Gustowska rozszerza: „Prawdą sztuki jest tajemnica”. Ta para zdań staje się jak mantra całego projektu – przypomnieniem, że nawet po latach, po całych epokach milczenia skrywane pod kopertą historie potrafią odzyskać swój głos. I że właśnie ta tajemnica noszona przez dzieło pozwala mu trwać ponad czasem.

W Poznaniu wydarzyło się coś więcej niż tylko spotkanie sztuki dwóch wybitnych kobiet – powstała przestrzeń nieoczywistego dialogu pokoleń oraz kulturowych światów. „ONA i JA” to wystawa, która zachęca do zatopienia się w refleksji o tożsamości, kobiecości i sekretach zamkniętych przez dekady kopert. Wreszcie można odkryć tę zapomnianą historię na nowo i dać jej świeże życie na artystycznym mapie miasta nad Wartą.