Mehtap Baydu, artystka pochodzenia kurdyjskiego mieszkająca w Berlinie, prezentuje swoją pierwszą w Polsce indywidualną wystawę zatytułowaną ‘Konieczność’. Ekspozycja ta to nie tylko zbiór dzieł artystycznych, lecz także mocny głos sprzeciwu wobec opresyjnych systemów patriarchalnych, które od wieków ograniczają wolność kobiet i mniejszości. Baydu, poprzez swoje prace, podejmuje dialog z tradycjami, mitami i kulturami, ukazując ich ukryte mechanizmy i próbując inspirować do zmian.

Wystawa ‘Konieczność’ składa się z czterech głównych strategii walki o prawa kobiet, które artystka wyraża poprzez różnorodne formy artystyczne. Pierwsza z nich to sprzeciw wobec opresyjnych tradycji. W pracach takich jak ‘Long Neck’ i ‘Mitgift-Dowry-Çeyiz’, Baydu krytykuje praktyki kulturowe związane z dążeniem do określonych wzorców piękna i roli społecznej kobiety. Przedstawienie nienaturalnie wydłużonej szyi, opasanej męskimi koszulami, symbolizuje bolesne i wymuszone normy estetyczne, które mają na celu podporządkowanie kobiety. Serwetki, układane na nagim ciele artystki, to z kolei symbol wychowania dziewczynek do roli żony i posagu, od najmłodszych lat przygotowując je do społecznych oczekiwań.

Inny przykład to praca ‘Cuma (Piątek)’, w której Baydu ukazuje mężczyzn modlących się w meczecie, odwracając tradycyjną relację. Fotografię umieszcza na dywanie modlitewnym, nawiązując do kobierców, na których klęczą muzułmanie zwróceni w stronę Mekki. Tym samym odwraca role, sprowadzając mężczyzn do pozycji obiektów seksualnych, co jest wyraźnym aktem subwersji i krytyki wobec patriarchalnych struktur.

Druga strategia to siła mitologii. Baydu czerpie inspiracje z rodzimych wierzeń, by kwestionować patriarchalne schematy. W performansie ‘Regen kommt! (Deszcz nadchodzi!)’ artystka w kostiumie pawia przemierza ulice Mardin, emitując głos tego ptaka. Według kurdyjskich wierzeń, paw ma moc wywoływania deszczu, co symbolizuje odnowę, odświeżenie i magiczną siłę kobiety. W innej pracy, ‘Şahmaran’, Baydu odwołuje się do legendy o pół-wężu, pół-kobiecie, symbolizującej płodność i naturę. Postać ta, wykonana z kawałków materiałów pochodzących od kobiet, jest reakcją na wypowiedzenie konwencji stambulskiej przez Turcję w 2021 roku, będącej próbą wyrażenia sprzeciwu wobec przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.

Kolejnym elementem wystawy jest genealogia. Baydu, poprzez prace z tekstyliów, takie jak ‘Annesinin Kumaşından – From Her Mother’s Fabric’ oraz ‘Kıyafet – Anzug – Clothing’, ukazuje swoje korzenie i kobiecą historię. Autoportret, w którym artystka przedstawiona jest w popiersiu, wykonany z materiałów należących do jej matki, to manifest kobiecej tożsamości i tradycji. Praca ta krytycznie analizuje własne pochodzenie, jednocześnie czerpiąc z niego inspirację do dekonstruowania konserwatywnych norm.

Wystawa ‘Konieczność’ to nie tylko artystyczny protest, lecz także wezwanie do refleksji nad rolą kobiet w społeczeństwach opartych na patriarchacie. Baydu, poprzez swoje dzieła, pokazuje, że walka o prawa i wolność wymaga nieustannego sprzeciwu, odwołując się do głębokich mitologicznych i kulturowych korzeni. To wyraz feministycznego głosu, który nie boi się konfrontacji i wyzwań, a jej prace stanowią inspirację do dalszych działań na rzecz równości i sprawiedliwości społecznej.