„Jedno dziecko albo psiecko”. Dlaczego statystyki oszukują samorządy. Ilu jest użytkowników Poznania?

Kryzys demograficzny przestał być abstrakcyjną prognozą z podręczników – staje się twardą rzeczywistością, z którą już mierzą się polskie miasta. Podczas kongresu Local Trends na Międzynarodowych Targach Poznańskich jednym z najgłośniej dyskutowanych wątków oprócz AI była demografia. Ile osób naprawdę mieszka w Poznaniu? Dlaczego statystyki rozjeżdżają się z rzeczywistością i – co najważniejsze – dlaczego na kluczowe pytania o przyszłość naszej społeczności nikt nie ma dobrych odpowiedzi?

Ilu nas tak naprawdę jest? Diabeł tkwi w definicjach

Dyskusję o przyszłości miasta warto zacząć od fundamentalnego pytania: jak liczyć mieszkańców i kim właściwie jest ten „mieszkaniec”? Prowadząca panel dyskusyjny dr Paulina Nowicka-Karpińska, pełnomocniczka prezydenta m.st. Warszawy ds. strategii rozwoju miasta, przedstawiła statystyki pokazujące różne warianty liczenia osób korzystających z miejskiej infrastruktury, instytucji i atrakcji.

Wystarczy spojrzeć na dane dotyczące Poznania, by zrozumieć, jak wielkie są rozbieżności w zależności od przyjętej metodologii:

• Osoby zameldowane: 462,3 tys.
• Mieszkańcy (wg definicji krajowej – formalny pobyt stały powyżej 3 miesięcy): 534,2 tys.
• Rezydenci (wg definicji Eurostatu – faktyczny pobyt/deklaracja powyżej 12 miesięcy): 534,9 tys.
• Osoby przebywające (wg numeru PESEL i śladów życia – min. 1 aktywność w rejestrze administracyjnym): 590,2 tys.
• Dla pełnego obrazu mobilności metropolitalnej: szacowani stali mieszkańcy aglomeracji to ok. 700,4 tys., a dzienni użytkownicy miasta (osoby dojeżdżające do pracy, szkoły, instytucji – w tym studenci) sięgają aż 889,2 tys. osób.

Te cyfry pokazują kluczową prawdę o współczesnych metropoliach: Poznań nie jest wyspą opartą wyłącznie na meldunkach. To organizm, którego realna skala oddziaływania i obciążenia infrastrukturalnego jest znacznie większa, niż wskazywałyby na to oficjalne, niedążące za zmianami rejestry.

„Jedno dziecko albo psiecko”. Debata bez gotowych recept

Gdy jednak przechodzimy od statystyk do perspektyw długoterminowych, ton dyskusji staje się poważny. Pokazał to panel prowadzony przez Artura Celińskiego z grupy Murator, w którym wzięli udział m.in. były prezydent Poznania Ryszard Grobelny, dr Nowicka-Karpińska oraz popularny w social mediach burmistrz miasta i gminy Kleczew Mariusz Musiałowski.

Główny wniosek z burzliwej wymiany zdań można sprowadzić do konstatacji, że w polskiej debacie publicznej – ani na poziomie rządowym, ani samorządowym – nie ma dziś realnego pomysłu na to, co zrobić, by rodziło się więcej dzieci. Współczesne miasta stają przed zjawiskiem kulturowym, które celnie opisuje wybierany model życia: „jedno dziecko albo psiecko”.

Czynniki ekonomiczne (niestabilność rynku mieszkaniowego, koszty życia) mieszają się ze zmianami społecznymi – rezygnacją z tradycyjnych ról i przesunięciem priorytetów życiowych. Programy wsparcia w rodzaju 500+ czy 800+, co potwierdzają twarde dane demograficzne, nie zatrzymały lawinowego spadku urodzeń.

Konsekwencje za rogiem: puste szkoły, brak rąk do pracy

Ignorowanie kryzysu demograficznego to polityczne i samorządowe „zaklinanie rzeczywistości”, którego skutki uderzą w nas z matematyczną precyzją:

• Perspektywa 7 lat (Edukacja): Spadek liczby urodzeń oznacza, że za niespełna dekadę samorządy będą musiały zmierzyć się z drastycznym kurczeniem się liczby uczniów i pytaniem, co zrobić z pustymi klasami, budynkami szkolnymi oraz nadwyżką kadry pedagogicznej.
• Perspektywa 20 lat (Rynek pracy): Za dwie dekady dzisiejsze dzieci wejdą w wiek produkcyjny, a pokolenie wyżu demograficznego masowo opuści rynek pracy. Bez przemyślanej, długofalowej polityki migracyjnej oraz inwestycji w automatyzację i sztuczną inteligencję poznańska gospodarka – silna dziś na przemysł, nowoczesne usługi i IT – udusi się z… braku rąk do pracy.

Miasta przyszłości muszą się przeprogramować

Konferencja Local Trends na MTP po raz kolejny udowodniła, że samorządy nie mogą dłużej zarządzać miastem „na wczoraj”, zwłaszcza gdy prognozy GUS do 2060 roku rysują scenariusze drastycznego spadku liczby ludności w skali całego kraju (w zależności od wariantu Polska skurczy się o kilka, a nawet kilkanaście milionów obywateli).

Miasto przyszłości nie wygra wyścigu na tradycyjny przyrost naturalny – ten bowiem hamuje w całej Europie. Musi natomiast stać się miejscem przyjaznym dla rezydentów niezależnie od ich meldunku, mądrze zarządzać migracjami, inwestować w seniorów na rynku pracy oraz budować infrastrukturę zdolną nadążyć za starzejącym się społeczeństwem.

W dyskusji pojawiło się także pojęcie klimatu miasta, czyli pozafinansowych elementów społecznych. Czym jest? To unikalna atmosfera, poczucie wspólnoty i lokalny „duch miejsca”, który sprawia, że ludzie chcą tu żyć, a nie tylko mieszkać.

Coraz częściej słyszymy też głosy, że nie ma po co specjalnie przyjeżdżać do tradycyjnego centrum miasta. Tak mówią np. mieszkańcy Piątkowa, Winograd czy Rataj, ale także wielu mniejszych miejscowości w Powiecie Poznańskim, gdzie pod ręką jest już wszystko, co niezbędne: markety, restauracje, pizzerie, przychodnie zdrowia oraz lokalna infrastruktura sportowo-kulturalna. Nowoczesna hala sportowa czy pływalnia stają się dziś standardem w wielu gminach, a nie unikalnym magnesem przyciągającym nowych mieszkańców.

Kolejne inwestycje – w obliczu spadku urodzeń – nie wpłyną już same w sobie na zwiększenie liczby mieszkańców, a tym samym podatników i inwestorów poszukujących pracowników. Ryszard Grobelny, były prezydent Poznania, wprost wieszczył bezwzględną walkę o mieszkańców!

Kto ją wygra? Czy w jakimkolwiek mieście działa dziś sztab kryzysowy lub realna strategia planowania miasta przyszłości? Gdyby wziąć pod uwagę zapisy planów ogólnych – na co wskazywała dr Nowicka-Karpińska – należałoby przyjąć absurdalne założenie, że w najbliższych latach liczba ludności naszego kraju będzie wynosiła… 60 milionów!